X
تبلیغات
استاد مسعود فراستی
تاريخ : پنجشنبه بیست و هشتم فروردین 1393 | 14:40 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

ضد یادداشت استاد مسعود فراستی درباره ی سید مرتضی آوینی در روزنامه ی اعتماد (روز یکشنبه، ۲۴ فروردین ماه)

مصادره نشدنی

مرتضي متفكر و نظريه پرداز فرهنگي هنري بعد از انقلاب بود كه با فرهنگ و هنر دولتي سر سازگاري نداشت و با فرهنگ و هنر روشنفكرزده و ضدمردمي نيز و عوام زدگي فرهنگي هم.
مرتضي روشنفكر محقق شده و به فرديت رسيده قبل از انقلابي است كه با انقلاب و به خصوص با جنگ و دفاع از مرزهاي روشنفكري عبور كرد و با انتخابِ رسيدن، [و] اراده و عمل، به جمعيت پيوست.
مرتضي نه متجدد بود نه متحجر. نه مرعوب راديكاليسم و دگماتيسم انقلابي نما بود، نه روشنفكري ديني نسبي گرا. نه بي اصول بود و تسليم طلب، نه اصولگرا و نه اصلاح طلب.
مرتضي اهل ديالوگ بود نه مونولوگ و نه ترور شخصيت. مرتضي عقل گرا بود و به شدت اهل احساس. مرتضي بزرگ بود و خاص اما عادي و اهل مردمِ اصيل و اهل زحمت و اهل كار و اهل زندگي؛ و اهل مرگ.
اينها را نمي شود مصادره كرد، نامش را شايد.



تاريخ : چهارشنبه بیست و هفتم فروردین 1393 | 21:53 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

در پی انتشار جدول ارزش گذاری فیلم های سال اخیر ایران و جهان، تعدادی از دوستان تمایل داشتند که نظر استاد را درباره ی چند فیلم دیگر نیز بدانند. بنده درباره ی این فیلم ها از استاد سؤال کردم و پاسخ ایشان به شرح زیر است:

1. Fight Club:                                                      صفر
2. Se7en:                                                             صفر
3. Social Network:                                              صفر
4. Inception:                                                       صفر
5. Dark Knight:                                                   ۰/۵
6. Eternal Sunshine of the Spotless Mind:         ۰/۵
7. Forrest Gump:                                                 صفر
8. The Strange Case of Benjamin Button:          صفر
9. Shawshank Redemption:                                صفر
10. Wadjda:                                                         صفر



تاريخ : دوشنبه بیست و پنجم فروردین 1393 | 6:40 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

دانشگاه امیرکبیر تهران امروز، دوشنبه ۲۵ فروردین ماه، برگزار می کند:

۱) نمایش مستند "مرتضی و ما" به کار گردانی کیومرث پور احمد از ساعت ۱۴:۳۰ الی ۱۶:۳۰

۲) نشست و گفتگو پیرامون شخصیت شهید سید مرتضی آوینی با حضور مسعود فراستی و حسین معززی نیا از ساعت ۱۶:۳۰ الی ۱۸:۳۰

 



تاريخ : چهارشنبه ششم فروردین 1393 | 12:20 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

«استاد مسعود فراستی» مهمان دومین شماره مجله تصویری «دریچه» شده و در این گفت وگو، دیدگاه هایش را درباره جشنواره فیلم فجر و وضعیت سینمای ایران مطرح کرده است.

لینک دانلود مصاحبه:

http://simafekr.tv/file/attach/201403/466_2592297412.mp4

لینک مشاهده ی آنلاین مصاحبه:

http://simafekr.tv/0fa466idattach.htm



تاريخ : چهارشنبه ششم فروردین 1393 | 12:15 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

ماه نامه ی ۲۴در پنجاهمین شماره ی خود یادداشت هایی را با عنوان کلی "عادت های نویسندگی در منتقدان" به قلم چند تن از منتقدان منتشر کرده است. آنچه در زیر می خوانید، یادداشت استاد فراستی در این باره است.

کلنجار

همچنان- و احتمالاً تا ابد- کاغذ و قلم (خودکار یا روان نویس) را ترجیح می دهم. انگار کلمات را با دست خط و روی کاغذ بیشتر حس می کنم. قلم همیشگی خودم و کاغذ کاهی ترجیحاً. هرگز با کامپیوتر ننوشته ام. قطعاً شب و موسیقی، سیگار و چای برای نوشتن بهترین اند. بدون سیگار یادم نمی آید. موسیقی- به خصوص بعضی کلاسیک ها- خیلی یاری دهنده اند. همین جا بگویم موسیقی را بیشتر از سینما دوست دارم. شده بسیاری روز ها فیلمی ندیده و چیزی نخوانده باشم، اما تقریباً نشده روزی موسیقی نشنیده باشم.

قبل از نوشتن، کلنجار گاهی زیادی با سوژه دارم؛ نه روی کاغذ، که در سرم. آنجا مطلب در می آید؛ شکل می گیرد و پخته می شود. و بعد سریع می آید روی کاغذ. اما قبل از تحریر حتماً باید عنوان مطلب بیاید. تا عنوان در نیاید نمی نویسم. بعد از تمام شدن، نوبت ویرایش است و خط زدن و ابرو باز کردن و ور رفتن با کلمات و با نقطه ها، ویرگول ها و پاراگراف ها. گاهی قبل از نوشتن یادداشت بر می دارم و روی کاغذ نکته های مطلب را می نویسم یا جملات بی ربط به هم را. و بعد شکلشان می دهم و پاراگراف بندی می کنم. گاهی خواندن برخی نوشته ها و گفته ها دست گرمی خوبی است برای نوشتن. و گاهی زیاد خواندن مطالب پراکنده و ظاهراً بی ربط. حتی یادداشت برداشتن از آنها و بعد فراموش کردنشان و رفتن سر مطلب.

بسیاری از نقد هایم را یک شبه نوشته ام. حتی نقد های بلندی مثل هامون و آتش سبز. تو سالن سینما، تو تاریکی، چندین صفحه یادداشت برداشتم. فیلم را همان یک بار دیدم. رسیدم خانه، چند ساعتی حین کارهای مختلف به فیلم فکر کردم. نصفه شب شروع کردم. تا صبح که تمام شد. تو دفتر مجله پاک نویسش کردم و آماده ی چاپ. دیگر خیلی وقت است در سینما یادداشت بر نمی دارم.

نوشته که تمام شد، بعد از مدت کوتاهی از آن فاصله می گیرم و دیگر مخاطب آن می شوم و می توانم نقدش کنم.

نوشته، اول برای خودم است؛ خلاص شدن و به تعادل رسیدنم. و بعد اولین مخاطبم و پس از آن بقیه.

اگر مجبور نباشم- که اغلب هستم- فقط درباره ی فیلم ها یا چیزهایی که بسیار دوست دارم یا بسیار بدم می آید می نویسم. باید چیزی یا فیلمی خیلی مسأله ام شود تا بنویسم.

تأخیر انداختن نوشته را دوست دارم و کلنجار رفتن زیاد با مسأله را. کلنجاری که گاهی در خواب هم ول کنم نیست. مهم ترین نکته ی نوشته ی هیچکاکم در خواب آمد و بعد پریدم و نوشتم.

بسیاری مواقع وقتی سردبیر بودم، اولین چرک نویس را می دادم تایپ (به خصوص در سروش). فرصت پاک نویس نبود و حتی فرصت خواندن برای اولین مخاطبم.

هیچ فیلم ایرانی ای را برای نوشتن دو بار ندیده ام. فرنگی چرا.

گاهی یک نوشته خیلی طول می کشد- ماه ها- و چندین بار به هم می ریزد تا نهایی شود مثل "نقد، منتقد، عامل اخلال".

تو نوشتن خودم را سانسور نمی کنم و رودربایستی ندارم، گاهی شاید کمی ملاحظه. به جز یک نقد از هیچ کدام از نوشته هایم پشیمان نیستم.

نوشتن برایم مسأله است؛ تغییر است نه تفسیر. نقد برایم سوژه است نه ابژه.

همچنان و احتمالاً همیشه از نوشتن حال می کنم؛ گاهی به شدت. هیچ وقت عادی نمی شود. اگر مدت طولانی ننویسم بد خلق می شوم. فکر می کنم نوشتن بهترین کار عالم است و موسیقی شنیدن و سیگار.


* پینوشتِ مدیر وبلاگ:

جهت احترام به حقوق نویسندگان و رعایت قانون کپی رایت باید عرض کنم که عنوان این پست (درباره ی نوشتن) نام کتابی است غیر داستانی از رمان نویس معاصر آمریکایی استیون کینگ.



تاريخ : چهارشنبه ششم فروردین 1393 | 12:5 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

نطرات استاد مسعود فراستی درباره ی فیلمهای سال (های) اخیر، به نقل از پنجاهمین شماره ی ماه نامه ی ۲۴، به شرح زیر است:

فیلمهای خارجی

تعداد ستاره/ ارزیابی

نام کارگردان

نام فیلم

۰/۵

Steve Mc Queen

 12Years a Slave

بی ارزش

J. C. Chandor

All Is Lost

بی ارزش

David O. Russell

American Hustle

بی ارزش

Richard Linklater

Before Midnight

بی ارزش

Woody Allen

Blue Jasmine

بی ارزش

Paul Greengrass

Captain Phillips

بی ارزش

Jean-Marc Vallee

Dallas Buyers Club

بی ارزش

Pierre Coffin, Chris Renaud

Despicable Me 2 (Animation)

بی ارزش

Neill Blomkamp

Elysium

بی ارزش

Noah Baumbach

Frances Ha

۱

Chris Buck, Jennifer Lee

Frozen (Animation)

۰/۵

Alfonso Cuarón

Gravity

بی ارزش

Spike Jonze

Her

بی ارزش

Ethan Coen, Joel Coen

Inside Llewyn Davis

دیده نشده

Dan Scanion

Monsters University

بی ارزش

Jeff Nichols

Mud

بی ارزش

Alexander Payne

Nebraska

۱/۵

Louis Leterrier

Now You See Me

بی ارزش

Denis Villeneuve

Prisoners

۱

Run Howard

Rush

بی ارزش

Chan-wook Park

Stoker

دیده نشده

Sofia Coppola

The Bling Ring

بی ارزش

Lee Daniels

The Butler

بی ارزش

Kar Wai Wong

The Grandmaster

بی ارزش

Paolo Sorrentino

The Great Beauty

بی ارزش

Baz Luhrmann

The great Gatsby

بی ارزش

Francis Lawrence

The Hunger Games: Catching Fire

بی ارزش

Gore Verbinski

The Lone Ranger

بی ارزش

Martin Scorsese

The Wolf of Wall Street

بی ارزش

Evan Goldberg, Seth Rogen

This Is the End

۱

Danny Boyle

Trance

دیده نشده

Marc Forster

World War Z

 
در دیدار های شخصی که با استاد داشته ام، ایشان از فیلمهای زیر نیز تمجید کرده اند:

Homefront - Director: Gary Fleder/ Writer: Sylvester Stallone

Last Vegas - Director: Jon Turteltaub / Writer: Dan Fogelman

و همچنین از انیمیشن زیر:

The Croods - Directors & Writers: Kirk De Micco, Chris Sanders

 

فیلمهای ایرانی

نام فیلم

نام کارگردان

تعداد ستاره/ ارزیابی

استرداد

علی غفاری

بی ارزش

آسمان زرد کم عمق

بهرام توکلی

۰/۵

برف روی کاج ها

پیمان معادی

بی ارزش

برلین منفی 7

رامتین لوافی

بی ارزش

بشارت به یک شهروند هزاره ی سوم

محمدهادی کریمی

بی ارزش

به خاطر پونه

هاتف علیمردانی

بی ارزش

بی تابی بیتا

مهرداد فرید

بی ارزش

پل چوبی

مهدی کرم پور

بی ارزش

ترنج

مجتبی راعی

بی ارزش

تلفن همراه رئیس جمهور

علی عطشانی

بی ارزش

تنهای تنهای تنها

احسان عبدی پور

بی ارزش

تهران 1500

بهرام عظیمی

بی ارزش

جیب بر خیابان جنوبی

سیاوش اسعدی

بی ارزش

چه خوبه که برگشتی

داریوش مهرجویی

بی ارزش

حوض نقاشی

مازیار میری

بی ارزش

خسته نباشید!

محسن قرایی، افشین هاشمی

بی ارزش

خود زنی

احمد کاوری

بی ارزش

دربند

پرویز شهبازی

بی ارزش

دو ساعت بعد مهرآباد

علیرضا فرید

بی ارزش

دهلیز

بهروز شعیبی

۱/۵

رسوایی

مسعود ده نمکی

بی ارزش

روز روشن

حسین شهابی

۰/۵

سر به مهر

هادی مقدم دوست

بی ارزش

فرزند چهارم

وحید موسائیان

بی ارزش

قاعده تصادف

بهنام بهزادی

بی ارزش

کلاس هنرپیشگی

علیرضا داود نژاد

بی ارزش

گذشته

اصغر فرهادی

بی ارزش

گناهکاران

فرامرز قریبیان

بی ارزش

گهواره ای برای مادر

پناه بر خدا رضایی

بی ارزش

ملکه

محمدعلی باشه آهنگر

بی ارزش

هیچ کجا هیچ کس

ابراهیم شیبانی

بی ارزش

هیس! دختر ها فریاد نمی زنند

پوران درخشنده

بی ارزش

 



تاريخ : یکشنبه چهارم اسفند 1392 | 7:51 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

در شماره ی اخیر مجله ی ۲۴، این نشریه اقدام به یک نظرخواهی از منتقدان و نویسندگان سینمایی درباره ی سی دومین جشنواره ی فیلم فجر کرده است. نظرات استاد مسعود فراستی در این نظرخواهی به شرح زیر است:

فیلم برتر جشنواره: زندگی مشترک آقای محمودی و بانو- چ

ناامید کننده ترین فیلم جشنواره: اشباح- متروپل

بازیگری که شگفت زده ام کرد: هنگامه قاضیانی در زندگی مشترک آقای محمودی و بانو

بازیگری که پایین تر از حد انتظارم بود: مریلا زارعی در شیار 143 و چ

فیلمسازی که مشتاق تماشای فیلم بعدی اش هستم: علی طالب آبادی (فیلمنامه نویس)

فیلمسازی که اشتیاقی به دنبال کردن کارهایش ندارم: مهرجویی، کیمیایی، میرکریمی

بهترین اسم فیلم: عصبانی نیستم!

جذاب ترین شخصیت داستانی که دیدم: ــــــ

ایده ای که تلف شد: خط ویژه

فیلمی که از دیدنش پشیمان شدم: خانه ی پدری- سیزده

چهره ی جذاب جشنواره: ابراهیم حاتمی کیا- مریلا زارعی

شگفتی کل جشنواره: هیس: امید



تاريخ : پنجشنبه یکم اسفند 1392 | 13:12 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

مسعود فراستی در حاشیه پخش فیلم‌های جشنواره عمار که در تالار فجر دانشگاه شیراز در حال برگزاری بود گفت: داوری جشنواره فیلم فجر به شدت محافظه کار بود و به نظرم «چ» مهمترین فیلم جشنواره فیلم فجر بود که جایزه مهمی به آن ندادند.

به گزارش سینما فستیوال به نقل از سینماپرس ، محور سخنان این منتقد سینما در حاشیه پخش فیلم‌های جشنواره عمار در تالار فجر دانشگاه شیراز که در حال برگزاری است، به شرح ذیل است:

-جشنواره فیلم فجر امسال از نظر تعداد فیلم‌ها عجیب بود.

-مکانیزم سینما ارتباط بین فیلم و مخاطب است. وقتی دولت سینما را ملک خود بداند ارتباط فیلمساز با مخاطب از بین می‌رود و دنبال مسائل مخاطب نمی‌رود و فقط فکر ارتباط با مسئولین و جلب رضایتشان است.

-پول دولتی فیلمساز را فاسد، بی‌مخاطب و بی‌نقد می‌کند.

-فیلمی که فیلمساز با نگاه به مخاطب و پول گیشه می‌سازد؛ موفق است.

-سینمای دولتی غیر از فاسد کردن و از بین بردن مکانیسم سینما خوارج‌پرور است. فیلمی که دولت سفارش می‌دهد؛ اثر هنری سفارشی است و سفارش‌گیرنده باید شبیه سفارش‌دهنده شود.

-دولت لطف کند در سینما بگذارد که زندگی سینما شکل طبیعی بگیرد و تا وقتی اینگونه باشد هر فیلم خوبی بسازیم اتفاقی و هر فیلم بد قائده است.

-فیلم خوب از بلدی سینما و ارتباط با مردم به دست می‌آید.

-به وحید جلیلی گفتم به بچه‌های شهرستان‌ها بیشتر توجه کنید و بودجه بیشتری برای تربیتشان بگذارید.

-همین که قصه انقلابی به ذهن یک نفر رسید دوربین را به او تحویل می‌دهیم.

-برای اینکه چیزی در سینما ارزشی باشد، اول باید فیلم باشد و ارزش داشته باشد.

-کسی که اعتقاد به ارزش دارد باید سینما یاد بگیرد ولی یاد نمی‌گیرد چون حجاب جلو چشمش را گرفته و فکر می‌کند که ما طیف انقلابی هستیم و کارمان درست است.

-اگر به چیزی اعتقاد داریم باید بروز‌تر و باسوادتر از همه باشد و اگر حرف از سینمای ارزشی می‌زنیم باید بهتر از دیگران سینما را یاد بگیریم.

-سینما سخت‌ترین میدان هنری بشر است و نمی‌توان به راحتی آن را یاد گرفت.

-فرم است که محتوا را می‌سازد، فیلم بدون فرم محتوا ندارد.

-با قصه قرآنی می‌توان فیلم ضددینی ساخت.

-در دوره احمدی‌نژاد فیلم فارسی‌های مبتذلی ساخته شد که در تاریخ ۳۰ ساله انقلاب بی‌سابقه است و نتیجه سینمای دولتی بود.

-سینمای خصوصی طبیعتا آسیب‌هایی دارد برای اینکه این بچه تاکنون با عصا راه می‌رفته و بی‌عصا زمین می‌خورد و ممکن است ترکش‌هایی داشته باشد.

-باید بگذاریم سینمای خصوصی راه رفتن بیاموزد. کسانی که به مردم و انقلاب اعتقاد دارند نباید از ساخت فیلم‌های مخالف موضعشان بترسند. اگر سینمای خصوصی راه رفتن بلد شود؛ مردم فیلم ضد‌ارزشی را خودشان پس می‌زنند.

-البته در سینمای خصوصی ممیزی‌هایی هم باید رعایت شود من جمله اینکه ضد منافع ملی و علیه اصول اعتقادی و دینی نباشد.

-دولت لطف کند برای حمایت از تولید فیلم پولی ندهد و در اکران به فیلم‌هایی که به ما نزدیک‌تر است سوپسید بدهد.

-در این ۳۰ سال یک اشتباه بزرگ کردیم و آن راه‌اندازی جریان منحط سینمای جشنواره‌ای است و کلی هم پز آنرا دادیم. سینمای جشنواره‌ای محصول جمهوری اسلامی ایران است و به نظر من یک فاجعه است.

-با ملت‌فروشی و دردفروشی که در فیلم‌هایی که برخی دوستان در خارج از ایران ارائه می‌کنند رخ داده؛ مخالف هستم.

-ما باید برای مردم خودمان فیلم بسازیم و هیچ فیلمسازی جز آمریکایی‌  نمی‌توانند برای مردم جهان فیلم بسازند.

-اگر فیلم ملی درست ساخته شود و جایزه اسکار بگیرد اولین نفری هستم که از آن فیلم دفاع می‌کنم.

-در سینمای خصوصی مردم جهت فیلم‌ها را تعیین می‌‌کنند؛ دولت می‌تواند سفارش ساخت فیلم بدهد اما با اینکه کل مبنا اینطور باشد مخالفم.

-آرزو می‌کنم جشنواره فیلم عمار، مردمی باشد.



تاريخ : جمعه بیست و پنجم بهمن 1392 | 7:3 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

استاد مسعود فراستی در قالب یک جلسه کلاس کارگاهی به تحلیل فیلمهای سی و دومین جشنواره ی فیلم فجر می پردازد.

زمان: شنبه، ۲۶ بهمن ماه ۱۳۹۲ - ساعت ۱۵ الی ۱۸

مکان: ابتدای خیابان پاسداران، خیابان گل نبی، خیابان ناطق نوری، میدان قبا، فرهنگسرای رسانه

تلفن: ۲۲۸۸۸۷۸۲ - ۰۲۱



تاريخ : پنجشنبه بیست و چهارم بهمن 1392 | 19:28 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

مي شود سر در برف فرو برد و گفت: «حال سينما خوب است... اميد برگشته»، يا: «اين سينما در طول سه دهه به سبكي دست يافته كه به خانواده احترام مي گذارد... امروز سينماي ايران به جهت تصويري و سوژه هاي ناب و مردان و زنان هوشمند مي تواند همپاي سينماي جهان حركت كند.» (وزير ارشاد)

يا ما- من منتقد و بسياري ديگر- بعد از ديدن اين همه فيلم پرت، تلخ، بيمار و بي مخاطب اين حرف ها را نمي فهميم و فكر مي كنيم با ما شوخي مي كنند، يا دوستان محترم با اين نگاه به ظاهر اميدوارشان از سياره يي ديگر آمده اند. كجايند سوژه هاي ناب در بين شصت فيلمي كه ديده ايم، و مردان و زنان هوشمند و خانواده؟ به راستي فيلمي از بين شصت فيلمي كه ديديم، حتي با احتساب چند فيلم قابل تحمل به معناي واقعي كلمه سوژه دارند و قصه يي درست و درمان؟ تقريبا همگي ايده هاي تك خطي، شعاري و مفهوم زده و باز باز را به جاي قصه – و شخصيت – به ما حقنه مي كنند. ما كه به جاي مردان و زنان هوشمند، عمدتا مردان و زنان – و گاهي كودكاني – خسته، افسرده، نيمه روان پريش و منفعلي ديديم كه نه مساله يي دارند و دردي، و نه قادر به حل چيزي هستند، و نه ارتباطي با جهان پيرامون شان. به اين سينماي سترون بي مخاطب اميدواريد و به آن باج مي دهيد و دورهمي «نرم» برپا مي داريد.اكثر نزديك به 90 درصد فيلم هاي ترسو و خنثاي امسال آتش زدن به مال است، آن هم مال دولتي نه خصوصي. براي اكران اين شاهكارهاي سخيف فيلم – انتلكت و فيلمفارسي نفروش دوباره بايد هزينه كرد و آتش زد به مال.يادآوري كنم خنثي سازي نه فقط تدبير مسوولان اعتدال گراي اين دوره، بلكه مشي تندروهاي اصولگرا نيز هست. هر دو طيف از سينما مي ترسند و آرامش مي خواهند يا تبليغ خود.از همين رو است كه به هم باج مي دهند – و به همه – و تقسيم غنايم مي كنند تا هيچ كس نرنجد وهمه راضي به خانه روند مگر مخاطب، كه محلي از اعراب ندارد.خوب است به جايزه فيلمنامه توجه كنيد كه به فيلمي تعلق گرفته كه فاقد قصه است: يك دور همي بي خطر و خنثاي بي كش و قوس روايت و شخصيت.سينماي عقيم و مصلحت زده دولتي همين است ديگر. وقتي چشم اميد فيلمسازان نه به مخاطب- و گيشه- كه به مسوولان دولتي دوخته است و بند ناف فيلم ها به مخاطب وصل نيست، از مكانيزم و سرزندگي سينما چه مي ماند و از نمايشگاهش جز دور همي سترون؟



تاريخ : دوشنبه بیست و یکم بهمن 1392 | 9:41 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

خواب زده ها / خواب زده هاي جيراني، يك فيلم ما قبل بد است حتي بد هم نيست. يك فيلم كامل در نيامده است نه يك فيلم بد در نيامده.
    
    فيلمنامه فيلم گيج است با محور تكراري كه نه كمدي مي فهمد نه ملودرام و عشق. كمدي اش اساسا بر لهجه آذري – و نه حتي كلام- استوار است چه برسد به موقعيت و بر بازي خوب تيپيك شخصي عبدي و اصلاني كه ربطي به كارگرداني ندارد و ربطي به نقش هاي اين دو در فيلمنامه. كمدي نيمه فانتزي شده اش، لحن اثر را به كل به هم مي ريزد. آدم هايش نيز جملگي مقوايي اند، بعد ندارند حتي تيپ هم نيستند.
    
    كارگردان نه خوابش مي آيد نه خواب زده است: خود را به خواب مي زند. نتيجه اش همين مي شود. فيلم يك فرار است. يك دهان كجي است كه از زور فشارهاي واقعيت- من مادر هستم – به خواب پناه مي برد تا خود را تسلي دهد و فكر مي كند همه در چنين شرايطي چنان مي كنند – خواب مشترك همگاني-. كابوس مرگ مي بيند و فرار فانتزي وار از آن اما نه با فضاي شوخ و شنگ فانتزي. به همين دليل عشق كه احتمالاراه نجات است، مي شود توهم مازوخيستي كه نه واقعي است نه فانتزي. نماي آخر نشسته در ايستگاه اتوبوس بن بست است نه بيداري. اين آدم بعد از اين نما چه خواهد كرد؟ چاره يي ندارد جز پناهي دوباره به خوابي دروغين.
    
    رجوعي دوباره و چند باره به كلاسيك ها ضروري است. آپارتمان و ايرما خوشگله بيلي وايلدر مثلاو كاپرا و لوبيچ و... تا يادمان بيايد كمدي عاشقانه يعني چه و مترش چيست.
    
    قصه ها/ بهتر بود در پوسترها و اعلان ها و در آغاز فيلم جمله يي مي آمد كه: «كساني كه فيلم هاي قبلي فيلمساز را نديده اند به ديدن اين فيلم نيايند.»
    
    فيلمي اجتماعي زده پر از معضلات و دردهاي عام اجتماعي طبقات پايين جامعه اما براي مخاطب خاص خاص. خودشيفتگي و درد فروشي به جاي دردي داشتن.
    
    كلاشينكف/ فيلمي مغشوش، هذياني و پرت و پلا. شايد تنها راه نجاتش كمدي بود.
    
    خط ويژه/ فيلمنامه تيزي كه اخته شده و حاصلش يك فيلم ضعيف و بي جان تلويزيوني است.
    
    خانه پدري/ ريختن كلي آدم بدون شخصيت پردازي در خانه خوش آب و رنگ قديمي و پيگيري سرهم بندي شده سرنوشت آنها در طول دهه ها. يك ايده نيم خطي تكان دهنده كه مي توانست نقدي آسيب شناسانه بر خرافات باشد و ناموس پرستي ارتجاعي و ضد انساني، كه تبديل به فيلمي ضد ايراني شده.
    
    رد كارپت/ سياه مشقي سردستي و لوس به سبك گزارش هاي بد تلويزيوني كه نه طنزي دارد و نه همدردي اي برمي انگيزد و نه به يك فيلم سينمايي تبديل مي شود. صحنه خوابيدن روي آسفالت جلوي ورودي كن با پرچم ايران، قبل از اينكه عليه پرچم ما باشد، خودزني است و خود تحقيري و نه ضديت با جشنواره زدگي.
    
    طبقه حساس/ فيلمي كه در پنج دقيقه اول تمام مي شود و نمي تواند كمدي دربياورد. تنها به عطاران متكي است و بس.
    
    بيگانه/ آشفته و گيج با پزي انتلكت ناتوان در اقتباس، ناتوان در ارائه شخصيت. راستي «تراموا» قطار نيست جناب فيلمساز «تنسي ويليامز شناس»، اتوبوس است.
    
    عصباني نيستم/ دوربين آرام گرفته و ديگر بي خودي رو دست نيست و خودنما. تدوين ادايي و عصبي كننده جاي آن را گرفته شخصيت پسره تا حدي در آمده. نسبت به بغض قدمي به جلو است.
    
    ناخواسته/فيلمي كوچك و انساني و بيگانه با اين جشنواره با دو شخصيت باورپذير- بقيه اضافي اند-
    
    پايان بد فيلم، حرف خوب آن را پس مي گيرد. حيف
    
    اشباح/خدا بيامرزد.



تاريخ : دوشنبه بیست و یکم بهمن 1392 | 9:39 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

امیر پوریا در روزنامه ی اعتماد درباره ی یادداشت استاد فراستی چنین نوشته است:

در مسير تلاش براي جلوگيري از تخريب عمومي تصوير منتقدان در ذهن و نظر مردم، بي تعارف بسياري از من و همكارانم در تريبون هاي همگاني يا محافل خصوصي به چالش يا تقابل با برخي آراي دوست قديمي مان مسعود فراستي به عنوان نماينده شخصيت «كوجا» (صاحب ديالوگ تكرارشونده «من مخالفم» در انيميشن «بنِر») در جامعه فرهنگي پرداخته ايم. بعضي هايمان مثل نگارنده، حتي پاي هفت ساعت مناظره با او در دو نوبت و دو روز نشسته ايم. اما براي اغلب جوانان تازه كار و تازه وارد كه فقط او را به عنوان شخصيتي رسانه يي مي شناسند و چيزي از نوشته هايش نخوانده اند و پس زمينه يي هم وجود ندارد، اين توضيح ضروري است كه فراستي با شناخت مناسبات توليدي و مديريتي و فكري نادرست سينماي ما، در نگرش كلي و تقسيم بندي هاي مبنايي، گهگاه تعابيري دارد كه بسيار كليدي و گويا هستند.
    يكي از آنها كه اتفاقا او در نخستين يادداشت جشنواره يي اش در همين صفحه همين روزنامه، به درستي به احتمال ظهور و بروز و همه گيري آن در فيلم هاي توليدي امسال اشاره كرد يا در واقع زنگ خطرش را پيشاپيش به صدا در آورد، آن عبارت قديمي و ابداعي اش «فيلم-انتلكت» است. طبيعي و بديهي است كه دامنه فيلم هايي كه از ديد هر كدام از ما شامل حال اين توصيف مي شوند، با ديگري فرق هايي دارد. اما بحث اصلي به نظرم بر سر اين نيست -و نبايد باشد- كه چه فيلمي در اين دايره قرار مي گيرد و چه فيلمي نه. مهم تر اين است كه بدانيم چنين عارضه يي در اين سينما همچنان وجود دارد و فقدان قصه درست و نبود توانايي بسط دادن ايده اوليه تا ابعاد يك فيلمنامه درست و درمان، ضعف تكنيكي و نشناختن ابزار و شيوه هاي اجرايي، بلاتكليفي در پايان بندي و روي آوردن به بلاي جاني موسوم به «پايان معلق» كه به جاي تناسب با داستان و ساختار روايت، به نوعي بازي سليقه يي بدل شده و مي خواهد بي پاياني و ناتواني در پايان بندي را لاپوشاني كند، همه و همه از نشانه هاي بارز و آزارنده يي اند كه سازندگان اين نوع فيلم ها مي خواهند به واسطه داعيه هايي همچون «فيلم متفاوت» يا هر مترادف ديگر آن، پشت پلاكاردهاي فريبنده يي پنهان شوند.
    نكته جالب اين است كه نخستين و بديهي ترين ويژگي سينماي تجربه گرا و نامتعارف و علاقه مند به بدعت هاي ساختاري و لحني يعني «شيطنت» و طراوت در نوع شخصيت پردازي، نوع گسترش ايده و نوع قصه گويي، اتفاقا در فيلم هايي كه دارند داستاني را گيرم نه به روش رايج و معمول، روايت مي كنند، بيش از آن فيلم هاي بي قصه و بي بازيگوشي كه مدعي تفاوت و تمايز هستند، به چشم و به گوش مي خورد. فيلم هاي تورج اصلاني، رضا درميشيان و جمشيد محمودي، بي آنكه ادعاي بيهوده «زير و رو كردن سينما» و بنيان هاي روايت داشته باشند، با طراوت و شيطنت ساختاري و تدويني و تصويرسازي، داستان شان را بازگو مي كنند اما مهم اين است كه مي توانند از پس پيش بردن همين داستان بربيايند و به ورطه داعيه صرف و دست خالي گذاشتن مخاطب بعد از گرفتن داستان از او نمي افتند.
    با تشخيص رگه به واقع سخيف «فيلم- انتلكت» در محصولات اين دوره و اين سال بازمي شود اقرار كرد كه فراستي هم گهگاه براي خودش فراست هايي دارد.



تاريخ : دوشنبه بیست و یکم بهمن 1392 | 1:6 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

اشاره: این مطلب در آبان ماه ۱۳۹۲ در روزنامه ی هفت صبح منتشر شده است.

آن ناقد باسواد،آن همیشه استاد،آن دوستدار فورد و هیچکاک،آن سینمای کلاسیک را سینه چاک،آن منتقد اسبق هفت،آن چکش زنِ مباحثِ سخت،آن مخالف سرسخت،آن که کرد جیرانی را بدبخت،آن پنبه زنِ بی بدیل،آن اهل قال و قیل،آن عاشق متر و فرم،آن حمله کننده به جرم،آن ناقد روشنفکری،آن ناقل هر ذکری،آن ملامت گرِ دوربین روی دست،آن رسیده به سنِ شصت،آن قاتل تارکوفسکی،آن دشمنِ هر اُفسکی،آن نقدکننده ی سریع،آن صانع کلمات بدیع،آن دارنده دانش و ذکاوت،آن با فراست،آن جان برکف برگمان،آن براندازخانمان،آن انتلکتوئل در جوانی،آن عاشقِ فیلم روانی... شیخنا و مولانا مسعودخان فراستی کثرالله نقاط گردالوی بی ارزش در جدول ارزشگذاری فیلم ها.

در ابتدای احوال او آورده اند چون دیده به جهان گشاد شب اندر روز گریه سر داد و زبان در کام نگرفت و فرمود:«من مخالفم.» نقل است هربامداد از دنده چپ خیز برداشتی و به غزا از سرای بیرون شدی و شمشیر به زهری کشنده آغشته نمودی و در پیِ اصغرخان فرهادی«از رژیستورهای متقدم و نسبتاً نسبی گرا» همی دویدی و سایه اش بر پرده هستی تحمل ننمودی. وی را این اصطلاحات در کام است: مقوا،ماقبل نقد، پرت و پلا،شلخته،در نیومده،مساله داره،رئیس،برادرِ رئیس،اساساً،مزخرف و کلماتی منشوری که در چاپ نیاید.استاد را فیلمفارسی و فیلم روسی خوش نیاید و دایره های سیاه به فیلم ها بسیار هبه نمودی.آورده اند متری جادویی به دست دارد که همانا اسمش فرم باشد و تمام ابداعات را با آن سانت زدی.

شیخ را افاضاتی است در سنوات قدیم من باب هجمه به جریانِ انتلکتوئل و سینمای عارفانه و در این کارزار تارکوفسکی و دیگر اُفسکی های بلادِ روس را از لب تیغ گذراندی و رژیستورهای بلاد غرب را علم کردی و عرصه بر ناقدانِ اُفسکی دوست جملگی سخت نمودی.نقل است در دوران چل چلی «هامون» را در بوته نقد به آتش کشیدی و آن راهیاهویی کاذب پنداشتی و «مادر» را کارت پستالی خوش رنگ و لعاب لقب عنایت فرمودی و «مسافران» را فروشنده مضامین فولکلور و دارای فرم زدگی دانستی .استاد را هجمه از این دست بسیار است و آخرین مرتبه که در حلقه مریدان و سالکان به مظالم نشست، در باب مزخرف بودن «همشهری کین» افاضاتی چند عرضه داشت.کثرالله نظراتی این چنین.

«فراست» را درسینماتوغراف خصم بسیار باشد و گویند حکم تیرش را میرزا مسعودکیمیایی از بزرگان گذرِ دَردار صادرنمودی و مهدور الدم است از جانب بزرگ فیلسوف جهانِ هولوگراف، آشیخ داریوش مهرجویی.نقل است روزی یکی از شیوخ سینمای بدنه، فریدون خان جیرانی«کثرالله اطلاعات وتاریخچه» که رخت مجری گری به تن نموده بودی بر سر شیخ ما گول مالیدی و او را به رباط جام جم بردی وبه اتفاق در کار زدن پنبه رفتی و کار بر اهل سینما سخت گرفتی و در نقد چکش همی زدی.از کرامات شیخنا مسعود این بود که فیلم«شرط اول» را آگراند نمودی و در بوق و کرنا کردی و بر ملاجِ اسکارِ فرهادی کوبیدی و در تقبیح سوتی های «ملک سلیمان» سکوت همی پیشه کردی و «یه حبه قند» را تحویل هیچ نگرفتی و برای سلامت جان مضر دانستی وصنایع مهرجویی را نیمچه عرفانی شوخ وشنگ و سطحی دانستی و اقلام کاهانی را ماقبل نقدخواندی و جرم کیمیایی را «...» دانستی و همی فغان برآوردی که فیلمِ بی فرم مانند مردِ بی عیال است و هذا و کذا. استاد سخن را در حلقه ناقدانِ باسواد و رژیستورهای درسِ هیأت خوانده همآورد کم است و جملگی مقابلش تواضع پیشه نمودی و گوی و میدان در اختیارش نهادی و روایت است چندی از رژیستورهای پرقیل و قال بعد از نشستن روبروی شیخ قالب تهی کردی و به دیدار معبودشتافتی و آورده اند در میان اعاظم و سخنوران اهلِ معرفت، فقط مانی خان حقیقی از نوادگان سلسله انتلکتوئلی او را نصفه ونیمه حریف است و به هزار حیلت از دست شیخِ مخالف خوان بجستید و دم به تله ننهاده است.رضی الله عنهم.

در باب دگرگونیِ بساط برنامه «هفت» روایاتی متعدد نقل کرده اند و میان شیوخ اهل طریقت محل اختلاف باشد و همی آورده اند که شیخنا جیرانی در سنه قبل مزاج در تغییر نهاد و بالاخره گره از زبان برداشتی و سینمای دولتی را دراز نمودی و با «کوشکی» ازمقربین درگاه الهی مباحثه نمودی وکار به غزا کشیدی وعاشقان سینه چاکِ سینمای پاستوریزه و سوبسیدی سخت برنجیدی و میادین شهرقرق نمودی و فغان برآمدی و فشارکی همی از «راست» وارد نمودی تا فریدون از رباط جام جم برفتی و شیخنا و مولانا «فراست» یکه و تنها در کارزار بماندی و کار به گبرلو «از ناقدان نه سیخ بسوزه نه کباب»سپردی.

از کرامات گبرلو «کثره الله محافظه کاری» این بود که نقد را مسالمت آمیز و در خوبی و خوشی و خرمی طلب می کردی و بساطش نرم نرمک برچیدی و دیری نپایید که بر «فراست» کارتنگ گرفتی و مجال سخن بدو ندادی و به حاشیه پرداختی. او را مهمانان عالی بسیار بود که جملگی در کار صناعت تله فیلم های آرشیوی یدبیضاء همی دارند.از احوال محمود همی آورده اند که با کلمات و ابداعاتِ فراست حال و حول نکردی و سرانجام به ندای دل پاسخ دادی و خربزه در دهان کردی و پوستش را زیر پای ناقد سخت پسند بنهادی و رفع مزاحمت کردی و خود راحت نمودی. او راجملاتی عالی است: «لنز دوربین تان را سمت ما بگیرید و با فوکوس کشی یک اِستِپ فلو بدهید و با نمایی مَسترشات در ضیافت ما شریک شوید.» یا «لطفاً برای ارسال پیامک هایتان با برنامه هفت تماس تلفنی بگیرید.»

آورده اند چون شیخ رک گو از هفت فارغ شدی سر به بیابان نهادی و تکه یی نان به دندان کشیدی وپاره یی آب بنوشیدی و حمدوثنای خداوند عزوجل بسیار بگفتی و در حلقه سالکان به کار نقد آثار جان فورد اهتمام ورزیدی ومریدان گرد وی حلقه زدی و در باب مخالفت اشعاری سرودی و سماع کردی و موی پریشان نمودی و جامه همی بر دریدی و پف در آتش کردی و دارت بر تمثال فرهادی همی پرتاب نمودی.

اندر احولات استاد در سنه جاری چنین آورده اند که بعد از ریکاوری در بیابان به تمدن شهری بازگشتی وبدعت همی به کار بردی و آنتن شبکه 4 را با «درس های سینما» تزئین کردی و اساتید و حکیمان به کار تدریس و مطربان مهتاب روی را به کار تلمذ گماردی که ماحصل در اقوال عام وخاص ابتر آمده است و کمیت برنامه لنگ زده تا به فرموده شیخ اجل سعدی شیرازی معلوم شود:به عمل کار برآید به سخندانی نیست.

پانوشت: به دلیل اینکه مریدان و سالکان اهل طریقت شب های بسیاری را پای اینترنت و فیس بوک و توئیتر گذرانده اند، لذا به عارضه زخم بستر دچار گشته و به استحضار می رساند تا اطلاع ثانوی ازنعره زدن،جامه دریدن و پراکنده شدن دربیابان خبری نیست.



تاريخ : یکشنبه بیستم بهمن 1392 | 10:55 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

وطن امروز: مسعود فراستي منتقد سختگير سينما پس از نمايش فيلم آرايش غليظ در سالن شماره 2 سينما عصر جديد پس از ديدن نيمي از فيلم سالن سينما را ترک کرد. به گزارش «وطن امروز» مسعود فراستي که آثار برگزيده جشنواره را در سينما عصر جديد تماشا مي کند پس از ديدن نيمي از فيلم «آرايش غليظ» سالن شماره 2 سينما عصر جديد را به نشانه عدم پسنديدن اثر ترک کرد و حاضر به گفتن دلايل ترک سالن سينما به خبرنگار «وطن امروز» نشد. ظاهرا با توجه به اينکه بخشي از اهالي رسانه از فيلم جديد نعمت الله خوششان آمده است اين فيلم خوشايند مسعود فراستي نيست.

(با تشکر از سید محسن عزیز که درباره ی این خبر اطلاع رسانی کرد.)



تاريخ : یکشنبه بیستم بهمن 1392 | 10:43 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

 

درباره فيلم شيار ۱۴۳ساخته نرگس آبيار

اشاره: این مطلب با نام "قلب واقعیت" و با اندکی سانسور در روزنامه ی اعتماد منتشر شده است.
 
شیار ۱۴۳فیلم بدی است و تقلبی، که نان ایده یک خطی اش را می خورد. اگر به جای شهید بگذاریم فرزند چه می شود؟ فیلم و پرستیژ کاذب اش به کل از بین می رود. برای ساختن انتظار مادر شهید ، باید از انتظار معین مادری خاص برای فرزندی خاص- نه عام- بگوییم. اساسا از طریق چگونگی انتظار به انتظار می رسیم نه بر عکس. از اینجا است که زمان – و گذرش – معنایی جدی می یابد ؛ حالا زمان انتظار. در فیلم زمان کار کردی دراماتیک – و کارکردی هستی شناسانه – ندارد. نه فیلمساز می فهمدش و نه طبیعتا ما. باید فرق یک انتظار معین ۴ ساله با یک انتظار ۱۵ساله را درک کنیم – یعنی حس کنیم – که نمی کنیم. اگر چند جمله ۴سال گذشته یا ۷سال و ۱۵سال را از فیلم حذف کنیم چه می ماند؟ هیچ. پس انتظاری در کار نیست.

شیار فیلم کوتاه – یا مستند داستانی – نیم ساعته ای است که بی خودی کش آمده و تبدیل به یک فیلم بلند کسالت بار دروغین شده. فیلمنامه ای برای فیلم بلند در کار نیست. خرده پی رنگی یا در کار نیست یا رویش کار نشده – مثلا قصه نامزدی - . فیلمنامه افت و خیزی ندارد و کش و قوسی. هیچ کدام از آدم هایش شناسانده نمی شود. شخصیت اصلی مادر نیست و مادری نمی کند. بیشتر خواهر است؛ هم از لحاظ سن بازیگر نقش مادر و فرزند اش، وهم رابطه این دو. یونس تا آخر فیلم هم پرداخت نمی شود ؛ نه از طریق خودش و کنش هایش ، نه از طریق واسط اش مادر. شوهر یا پدرغایب نیز قصه ای ندارد. سختی نبودن یونس در زندگی الفت حس نمی شود.چرا که او به طور کلیشه ای به سبک همه زنان روستایی ما فقط نان می پزد ،فرش می بافد و ورجه وورجه می کند. رادیو به کمر بستن ا هم در سطح یک ادای نمایشی باقی می ماند. با آن زیست نمی کند.

ترفند مصاحبه با افراد ظاهرا نزدیک با یونس – که چندان نمی شناسیمشان - دردی دوا نمیکند. نشان دادن گروه فیلمبرداری هم به سبک فیلم های خبری ساختاری مستند داستانی به فیلم نمی بخشد. این تنها برای فرار از قصه گویی است و پر کردن زمان فیلم. نماهای آرشیوی بی مورد است و معلوم نیست از نگاه کیست. ماجرا های تعریف شده توسط مصاحبه شوندگان هیچ کمکی به جلو بردن فیلم نمی کند و به شخصیت سازی یونس و الفت نیز. اگر حذفشان کنیم چه آسیبی به فیلم می رسد؟

بازی مریلا زارعی تخت است و به کل ادایی. و این قبل از اینکه ضعف بازیگر باشد - که هست – معضل اصلی فیلمنامه و فقدان شخصیت پردازی است و ناتوانی کارگردان.

عنوان فیلم نیز رو هوا است. تنها مونولوگ " یونس در شیار ۱۴۳پیدا شده " توجیه اش نمی کند. شیار چیست؟ ۱۴۳اش چه اهمیتی دارد؟ ۳۴۱می شد فرق می کرد؟ باید فرق کند.

و اما سکانس آخر که بی خودی سر و صدا کرده. الفت وارد اتاق می شود و می خواهد با پسرش تنها باشد. دوربین در نمایی درشت از پشت سر او را تعقیب می کند، که می بایست تنشی را برساند و دلهره ای، که نیست. کات می خورد به نمای لانگ شات از بالا ، که موقعیت بدهد. این نما از نگاه کیست، فیلمساز؟ پس نمای قبل اضافی بود و بی مورد. هر دو نما بی حس می مانند. دکوپاژ خراب است. می ماند صحنه آخر و بغل کردن تابوت و بعد بازمانده جسد که هم اندازه یک نوزاد است و دست آویزی برای فلاش بک و در آغوش گرفتن نوزاد که با وجود اشک مادر حسی از کار نمی آید. چرا که نه فرزند شکل گرفته نه مادر. بازی زارعی نیز در این لحظه هیچ ندارد. اینجا هم مادری ساخته نمی شود که شاید از طرق او به فرزند شهیدش برسیم. اگر این فلاش بک نیمه اشک انگیز سطحی نبود ، فیلمساز چه می کرد؟ حس نداشته اش بالای تابوت لو نمی رفت؟

باقی می ماند یک ایده یک خطی شعاری – و تقدیم " چ " به آن – و تقلب در فیلمسازی و جایزه. جایزه فقدان " مساله " – انتظار مادری - را پر نمی کند. به نظر می رسد فیلمساز ما انتظاری جدی ای را در زندگی تجربه نکرده چه رسد به انتظار مادر شهید را. یعنی مساله را نزیسته . مساله تجربه و زیسته نشده را نمی شود ساخت . باید حداقل تجربه غنی مشابه ای را پشت سر گذاشته باشیم. تجربه های نکرده در سینما لو می رود و هر تقلبی نیز. خدا کند فیلمساز تازه وارد ما آرام آرام با فیلم کوتاه سینما بیاموزد و از تجربه های کوچک و بزرگ واقعی خود بگوید نه بیشتر.


تاريخ : شنبه نوزدهم بهمن 1392 | 10:54 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

«چ» فيلم نزديك به خوبي است. فيلمي تحقيق شده و كار شده. نه سرهم بندي شده. فيلم بي مساله يي نيست. مفهوم زده هم نيست. خوشبختانه مساله دارد. مساله ديروز و مهم تر مساله امروز. فيلم كهنه و ديروزي هم نيست. فيلم سخت و آبرومند و سرپايي است كه نه ملودرام سطحي مي شود نه جنگي دِمُده. فيلمي است كه مي تواند مخاطب امروز را جلب كند حتي مخاطب ناآشنا با چمران و بيگانه با پاوه آن زمان. فيلم جنگ زده نيست و جنگ طلب و قهرمان ساز دروغين. صلح طلب است اما نه تسليم طلب. آسيب شناسانه است و تا حدي تحليلگر. ملي است و نگاهش نيز خيلي خصوصي نيست.

«چ» بهترين حاتمي كيا است بعد از مهاجر و ديده بان و مهم ترين فيلم جشنواره امسال است و يكي از دو بهترين هاي آن.

و اما چرا نزديك به خوب ؟ نه خوب. مشكل اول فيلم خود شخصيت چمران است. اگر او را از فيلم برداريم يا تبديل به رزمنده يي بي نام و نشان اش كنيم با بيش و كم همين خصوصيات و كنش ها، چه مي شود؟ شخصيت چريك عارف و متفكر چمران تا حد بسياري درنيامده. كمي منفعل است. استاد جنگ هاي چريكي و استراتژي و تاكتيك چريكي نيست. در مقابل حركات دشمن تيز و سرزنده نيست. تاخير دارد. عرفانش هم غايب است. يك صحنه عبادت چيزي نمي رساند. خلوت ندارد. متفكر است و بيشتر سياسي و اهل پولتيك اما در جواب دشمن راجع به زن و فرزند كم مي آورد. بيشتر مردم دوست است و ملي تا متفكر. نخستين اسلحه گرفتنش خيلي حرفه يي است- با دوربين خوب- اما نه ايراني. شليك كردن هاي بعدي اش بهتر است. اينكه فيلمساز مي گويد چمران اوست، قبول. اما چقدر به چمران واقعي نزديك است؟ مساله اين است. درباره يك شخصيت بسيار مهم و مانده در تاريخ حرف زدن، شعار ندادن وخصوصي - و شخصي- نكردنش سخت است. قطعا فيلمساز به جنبه هايي از شخصيت نزديك تر است و از جنبه هايي دورتر. اما اين توجيه كافي نيست. هم بايد يك شخصيت درست و واقعي و چندبعدي در بيايد و هم نگاه فيلمساز به او غايب نباشد. نه اينكه فقط با نگاه فيلمساز مواجه باشيم. حس كلي شخصيت، خلوت و جلوتش و ديالكتيك آن مهم است، كه در فيلم نيست. و جنگ و صلح. آيا چمران اساسا صلح طلب بوده- و قطعا نه سازشكار- يا چريك اما عارف؟ اينها دو چيزند. آيا مي شود سياسي نبود، اهل جنگ نبود، عارف نبود و... و درباره همه اينها در يك آدم حرف زد؟
     و اما درباره فلاحي و اصغر وصالي كه فيلمساز معتقد است فيلم آنها هم هست، كه خيلي جدي نيست. فلاحي فيلم هيچ نيست مگر مقوا و وصالي فيلم خيلي بي كله است و تا حدي وسترن.

درباره سينماي چ، دوربين و نگاهش، كادر اسكوپ و تدوين و... بعدا در اكرانش خواهم گفت. فعلابگويم پاوه در فيلم خيلي شهر نشده. شايد براي فيلم جنگي ديگري كافي بود اما نه براي اين فيلم. صحنه هليكوپتر كه در سينماي ايران بي نظير است و موثر، ته اش درنيامده و نمي فهميم هليكوپتر سرانجام چگونه مي نشيند. سر قطع شده در صحنه زيادي است و حس صحنه را خراب مي كند . خلاصه «چ» از معدود فيلم هاي قابل بحث اين سال هاست و تمرين خوبي است براي فيلمي ملي درباره حصر آبادان يا فتح خرمشهر. ان شاءالله.


این مطلب را می توانید در سایت حرف تو نیز مطالعه فرمایید.



تاريخ : شنبه نوزدهم بهمن 1392 | 2:31 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

گفت وگوي فريدون جيراني و مسعود فراستي درباره ضرورت برگزاري جشنواره فيلم فجر

 31 دوره از برگزاري جشنواره فيلم فجر مي گذرد و در آستانه سي و دومين دوره جشنواره فيلم فجر هستيم، مي خواهيم بدانيم ضرورت برگزاري جشنواره يي سينمايي توسط دولت در نخستين سال هاي انقلاب چيست؟ و اينكه پس از شكل گيري و تثبيت جشنواره فجر، اين جشنواره چه تحولاتي را طي كرده و در هر دوره از تغييرات مديريتي چه تاثيراتي بر سينماي ايران داشته است؟
    جيراني: داستان جشنواره در ايران سابقه بيشتري نيز دارد. جشنواره فيلم تهران در سال 51 شروع و ايران موفق مي شود نامش را به عنوان يك جشنواره (A) بين المللي ثبت كند و از فدراسيون جشنواره هاي جهاني اجازه بگيرد. ما در آن زمان خيلي آن را مهم نمي دانستيم ولي بعدها كه فكر كرديم متوجه شديم خيلي جشنواره مهمي بود، داورهاي خيلي مهمي هم در آن حضور داشتند، فيلم هاي خيلي مهمي هم شركت كردند كه از جمله فيلم هاي مهم تاريخي سينما هستند و خيلي هم ميهمان و بيننده داشت. من از جشنواره دوم به تهران آمدم. با اين سابقه جشنواره و آدم هايي كه در دفتر جشنواره كار مي كردند بعضي رفتند و بعضي ماندند. آن بعضي هايي كه ماندند به آن بعضي هايي كه بعد از انقلاب سر كار آمدند پيشنهاد دادند كه مي شود جشنواره را راه انداخت. يعني با پيشنهاد آنهايي كه ماندند، اين جشنواره دوباره شروع شد. نخستين جشنواره هم در سال 61 شروع نشد در سال 60 بود به نام ميلاد اما چون در آن سال كه همه درگير دعواهاي سياسي بودند كسي آن جشنواره را نديد سال 61 همان پيشنهاد دوباره مطرح شد كه شكل جشنواره بين المللي فيلم تهران را اجرا كنند. شايد نخستين و آخرين جشنواره يي كه شبيه جشنواره بين المللي باشد همان جشنواره يي بود كه در سال 61 اجرا شد. يعني سه فيلم ايراني در كنار 17 فيلم خارجي به رقابت پرداختند. در آن موقع كشورهاي اروپاي شرقي خيلي استقبال كردند، فيلم هاي فرانسوي و ايتاليايي هم داشتيم. اما در قسمت مسابقه به دليل اختلافات سياسي كه در همان جشنواره اول بروز كرد هيچ جايزه يي به هيچ فيلم بلند سينمايي ندادند. در سال 62 به اين نتيجه رسيدند كه با توجه به شرايط جامعه جشنواره را از حالت بين المللي خارج كنند و جشنواره مختص محصولات سينمايي ايران باشد. اولاجشنواره در سال 62 با فيلم هايي كه نمايش داده شده بود برگزار شد اما از سال 62 به بعد چون توانستند رشد كمي توليد را بالاببرند كم كم جشنواره شامل فيلم هاي نمايش داده نشده شد. از سال 66 كه سيستم درجه بندي را اجرا كردند جشنواره به محل اساسي توليدات فيلم در ايران تبديل شد. در واقع جشنواره به محل سنجش و برنامه ريزي سينما تبديل شد. جايزه هايي كه به بهترين فيلم و بهترين كارگردان داده مي شد در واقع خط مي داد كه سال آينده سينماها چگونه حركت كنند. در تمام مدتي كه بهشتي و گروه مديريتي او سر كار بودند جشنواره اين كاركرد را داشت كه به سينما خط بدهد. بعد از اينكه تيم آقاي بهشتي رفت تيم جديد نيز همان خط را دنبال كردند. اما به دليل دخالت صنوف در اكران بندي تغييراتي رخ داد. تا زمان اصلاحات جشنواره محكي بود براي برنامه ريزي سينماي كشور. از زمان اصلاحات اين امر تغيير كرد و جشنواره شكل ديگري پيدا كرد. جشنواره به محلي براي رقابت فيلم ها تبديل شد تا خط دادن به سينماي كشور. از سال 78 به بعد تا امروز جشنواره محل رقابت فيلم هاست. گرچه در اين سال ها دولت فيلم هاي خود را عرضه كرده است اما خيلي از فيلم ها اكران نشدند در واقع خط دهنده سينما نبودند و خيلي از اوقات بر سينما هم تاثير گذاشت.
    
    بعد از دولت اصلاحات كه به ظاهر خواسته جشنواره به مثابه رقابت سينمايي باشد حضور دولت و دولتي بودن جشنواره چقدر در ماهيت جشنواره در دوره هاي مختلف تاثير داشته است؟
    جيراني: اين جشنواره به دليل دولتي بودن آن، يك مصلحتي هميشه بر آن حاكم بوده است. چه در دوره اول چه در دوره اصلاحات و چه در دوره هاي بعد. اين مصلحت انديشي در واقع فقط در دو دوره در زمان اصلاحات مد نظر قرار نگرفت. همان دوره يي كه فيلم فرمان آرا تمام جوايز را گرفت ولي نكته اينجاست كه مصلحت انديشي اي كه بر آن حاكم بوده اين بوده كه فيلمي كه جايزه مي گيرد همه جناح ها آن را بپسندند. در واقع بهترين فيلمنامه اين است كه مساله از آن بيرون نيايد. بنابراين اين مصلحت انديشي هميشه حاكم بوده و طبيعتا در همه دوره ها منهاي يك دوره بهترين فيلم ها را بخش دولتي گرفته است.
    
    كدام دوره؟
    جيراني: همان دوره اصلاحات، يك دوره يي هم در زمان احمدي نژاد درباره فيلم جرم.
    
    فراستي: درباره صحبت هاي آقاي جيراني دو نكته باقي مي ماند. يكي اينكه اين جشنواره از اول پيش توليد بوده نه پس توليد. يعني جشنواره ها معمولااجازه مي دهند كه فيلم ها نمايش داده شود و در پايان رقابت مي كنند. در ايران غير از آن سال اول كه اين گونه بود ولي بعد از آن شد جشنواره يي قبل از اكران فيلم ها. اين نكته يي است كه همچنان با آن درگير هستيم. قبل از اكران، فيلم ها در جشنواره اكران مي شوند.
    
    حتي در اسكار نيز فيلم ها در سال قبل اكران شده است. براي مااين گونه نيست. فيلم ها براي نخستين بار در فجر اكران مي شود. نكته دوم اين است كه جشنواره به شدت دولتي است.
    فراستي: در طول تمام سال ها. اين حضور همه جانبه دولتي در جشنواره نمود دارد. اما در دوره اصلاحات ميزاني از دولتي بودن جشنواره كم مي شود ولي همچنان از گزينش گرفته تا انتخاب و داوري و جوايز به شدت دولتي هستند. جشنواره يي است كه خط سياستگذاري دولت بر آن اعمال مي شود. اين عيب اصلي و مركزي جشنواره فجر است.براي چنين جشنواره يي هيچ كاري نمي شود كرد. وقتي سينماي ايران اساسا دولتي است و از اين دولتي بودن نمي تواند خلاص شود جشنواره فيلم ها نيز طبيعتا دولتي مي شوند. جشنواره دولتي محصول سينماي دولتي است. ما بعد از 30 سال همچنان نمي خواهيم از شر اين قضيه خلاص شويم. حتي وزير جديد ارشاد نيز كه در صحبت هاي اوليه اش اين را گفته بود كه فرهنگ دولتي را نمي خواهيم، اما الان به نظر مي رسد وا داده است. دوستان نمي روند به سمتي كه فرهنگ و هنر را از دولتي بودن دربياورند، تبديل كنند به فرهنگ و هنري كه آيينه جامعه اش باشد، نه آيينه مسوولان بلندپايه. اين طور كه معلوم است تا ابد اين وضع را خواهيم داشت. بعضي وقت ها اوضاع به ما تحميل مي شود: اوضاعي كه محصول خودمان است. بعضي وقت ها نيز فيلم هاي سفارشي دولتي و فاخر ها، بالامي آيند. در دوره يي كه فيلم جرم و جدايي نادر از سيمين در جشنواره موفق شدند به نظرم كاملابستگي به اين داشت كه هيات داوران تركيب شان به گونه يي بود كه خط و ربط و معياري نداشتند كه ببينند چه فيلمي را بايد انتخاب كنند، بلكه به نوعي به آنها تحميل شد. به طوري كه فيلم جرم كه هيچ ربطي به خط سينمايي دولتي ندارد انتخاب شد. به نظرم بايد فجر را از اينجا نگاه كرد كه سينماي دولتي به جشنواره فيلم فجر مي رود. جشنواره يي به شدت خنثي، به شدت محافظه كار كه چه تلخي اش چه غيرتلخي اش حد و حدودش روشن است و از يك حد و حدودي هم فراتر نمي رود و هيچ شگفتي و هيچ انتظار و هيچ اميدرو به جلويي براي سينماي ايران در آن با اين سازوكار و ساختار و مميزي كه پشت سر آن است، وجود ندارد. يعني يك بحث مميزي مي ماند كه بخشي از سينماي دولتي است
    
    فقط يك نكته ديگر اين است كه بيش از 30 دوره جشنواره فيلم فجر به هر حال دستاوردهايي داشته است. در همين سيستم دولتي سينمايي، دستاوردي كه به وجود آمده يك شكلي از سينمايي كه جشنواره پسند است را توانسته توليد يا باز توليد كند، اين را توانسته شكل بدهد. از سوي ديگر جشنواره فيلم فجر از نخستين دوره هاي برگزاري اش سعي بر ارتقاي فني سينماي ايران داشته و آيا توانسته از اين لحاظ موفق باشد؟
    جيراني: جشنواره بين المللي بي دستاورد نبوده است. سينما پس از انقلاب يعني در همين جشنواره با جايزه دادن به طراح صحنه و لباس و صداگذاري و صدابرداري و فيلمبرداري و جلوه هاي ويژه باعث پيشرفت قسمت هاي مختلف سينمايي شد. سينماي ما در غير از فيلمنامه در قسمت هاي ديگر پيشرفت داشته است. از نظر فيلمبرداري تغيير و تحولاتي ايجاد شده است و خيلي از موارد ديگر. خب اينها در جشنواره تهران مد نظر نبود البته جشنواره فيلم فجر نيز در نوع خود بي نظير است. هيچ جشنواره يي در دنيا فيلم نمايش داده نشده را اينقدر نمايش نمي دهد و اينقدر جايزه نمي دهد. اين استثنايي ترين جشنواره است. اگر بگوييم اسكار، اسكار مراسم اعضاي آكادمي است، جشنواره نيست. هر سال برگزار مي شود و فيلم هاي نمايش داده شده را داوري مي كند. بنابراين، اين جشنواره كه اين همه جايزه مي دهد در دنيا استثنايي و مخصوص ايران است. همين بخشش باعث شده كه در زمينه هاي مختلف فني ما رشد داشته باشيم. تا قبل از انقلاب جشنواره تهران به اين بخش ها جايزه نمي داد. جشنواره تهران به بهترين فيلم و بهترين كارگردان جايزه مي داد. در اين زمينه ها ما رشد داشته ايم. يك زماني جوايز جشنواره را كم و سال بعد دوباره اضافه كردند و گفتند اينها بايد باشد و اهالي سينما مي خواهند اين جوايز داده شود. اما يك نكته يي آقاي فراستي گفتند كه خيلي خوب بود. من معتقدم فرهنگ در ايران تنها فرهنگ دولتي هم نمي تواند باشد به نظر من چون در ايران فرهنگ در سيطره ايدئولوژي است و مدت ها هم است كه بين حكومت و دولت اختلاف است ما يك سينماي حكومتي هم داريم.
    اين طور نيست كه فقط فكر كنيم سينماي دولتي داريم. در مواردي دولت با حكومت نيز اختلافاتي دارد. يعني دولت از چيزي حمايت مي كند كه بخشي از حكومت از آن حمايت نمي كند حتي مخالف آن نيز هست. همين سيطره ايدئولوژي بر عرصه فرهنگ باعث شده ما نتوانيم خلاص شويم از سينمايي كه با هزينه و سرمايه يي ساخته مي شود كه آن هزينه و سرمايه خط مي دهد به سينما كه در واقع ما اين شكلي كار مي خواهيم اين شكلي فيلمنامه مي خواهيم و... اين نوع از نگرش، تعامل با سينماگران و تصدي گري دولت در عرصه فرهنگ و مشخصا سينما باعث شده تا فيلمسازهاي ما گاهي به خاكي زده اند و دوباره برگشته اند. اين هم اتفاق افتاده است ولي نكته اينجاست كه اين اصل را نمي شود از آن گرفت. به هر حال من معتقدم يك سينماي حكومتي و يك سينماي دولتي داريم. حتي در دوره احمدي نژاد هم كه فكر مي شد دولت وحكومت به هم نزديكند در عرصه فرهنگ و سينما اين گونه نشد.
    
    در جشنواره نيز اين وضعيت را داشته ايم؟
    جيراني: از زمان اصلاحات به بعد كه در عرصه فرهنگ تغييرات بنيادين ايجاد شد بازگشت به گذشته قبل از اصلاحات ديگر شدني نبود. بنابراين از آن تاريخ به بعد در عرصه سينما، تئاتر و... تغييراتي رخ داد كه حتي دولت احمدي نژاد هم چه در دوره اول و چه در دوره دوم ملزم به آن شد كه يك چيزهايي را بپذيرد. در حالي كه عده يي فكر مي كردند كه دولت احمدي نژاد آمده است كه در عرصه فرهنگ اتفاقاتي راه بيندازد حتي منتقدان اين دولت از دولت قبلي نيز شديد تر شدند و گفتند كه اين دولت مسير دولت اصلاحات را طي مي كند. علتش هم اين نبود كه مي خواست مسير دولت اصلاحات را طي كند بلكه چاره يي اجتناب ناپذير بود. در واقع در عرصه فرهنگ يكسري اتفاقاتي افتاده كه برگشت به آن اجتناب ناپذير است. يعني مخالفان اين نوع سينما و اين نوع تئاتر بايد كم كم بپذيرند كه تغييراتي در جامعه رخ داده و عرصه فرهنگ نيز بايد همگام با اين تغييرات تغيير كند.
    
    فراستي: دولتي كه من مي گويم اساسا خود دولت نيست. فيلم هايي است كه دست حاكمان حكومت است. ساختار سينمايي ما به شدت در ذات خنثي و محافظه كار است، خودش را تحميل مي كند. اما آنجا چقدر تاثير مي گذارد؟ آيا ما در ساختار امكان تغييراتي را داريم؟آيا اين فيلم ها مي تواند آيينه جامعه اش باشد. يعني جشنواره فجر كه آيينه سينماي ايران است خود سينماي ايران آيينه يي از جامعه ايران باشد؟ آيا هست؟ معمولافيلم هاي يك سال يك كشور بايد تصويري از آن جامعه ارائه كند. سينماي ايران خيلي آيينه جامعه اش نيست. در واقع آيينه فيلمسازهاست. آيينه سياستگذاري هاي معيوب خنثي و بي خطر است. آيينه شجاعانه مجموعه سينماي متن نيست. برخي مواقع از دست شان در مي رود اما مميزي كه همچنان درگيرش هستيم به حدي است كه مي تواند فيلم ها را از نبض تهي كند. مي تواند آنها را از تندي و انتقاد و شاداب بودن تهي كند. نتيجه اينكه اينها فيلم هاي راهگشايي نيست. فيلم هايي كه شجاع باشد و مساله نشان دهد، نيست. اصلاسينماي مساله داري نيست. براي اينكه از اول رام و خنثي است و استثنا هم ندارد. به نظر مي آيد اما اين را نبايد پذيرفت كه هيچ راهي نيز نداريم و چون بايد دولت بالاي سر اين سينما باشد و پولش را بدهد. وقتي پولش را بدهد خط هم برايش مي گذارد. طبيعتا مي گويد ما يك فيلم فاخر مي خواهيم اين مقدار هم پول مي دهيم و همان كه مي خواهيم بايد باشد. ما در اين 30 سال ببينيم آنچه دولت خواسته و بالايش پول هنگفتي داده به يك جاي معيني رسيده يا نرسيده؟ به نظر من اصلانرسيده. يعني فيلم هاي كاملاسفارشي دولتي با هزينه هاي ميلياردي ابدا موفق نبوده نه در گيشه نه در تفكر. برعكس از طريق اين سفارش عقب رفته اند.فيلمسازي كه فيلم اول و دومش گرما دارد در فيلم چهارمش كه سرمايه اش را كاملادولت داده و سفارش دولت بوده با موضوع دولتي و تاريخي و فاخر عقب رفته و مخاطب را از دست داده و تبديل به چيزي شده كه اصلادخل و خرج نمي كند. سينمايي كه دخل و خرج نكند، سينمايي كه به زور عصاي سوبسيد زندگي كند، سازوكار فيلم هاي ايران اين است كه در واقع با اصلش جدا شده است. يعني به جاي اينكه فيلم و فيلمساز چشمش به مخاطبش باشد به دولت است.
    
    اما اين خيابان دوطرفه است يك طرفه نيست وقتي فيلمساز دوست دارد تعاملش با دولت باشد نه مخاطبش، به نظر شما برون رفت آنچه مي تواند باشد؟ يعني فقط از طرف دولت بوده است؟ يعني فقط دولت پول و سفارش داده و... به قول آقاي جيراني يك شرايط استثنايي است؟
    فراستي: خيلي استثنايي نيست. اينكه اين جشنواره با بقيه جشنواره ها فرق دارد، قبول دارم. ولي با اين سازوكار و اين سيستم هركسي واردش مي شود رنگ و بوي اين سيستم را مي گيرد. يعني از شجاعت و گرما و مطرح كردن مساله مي افتد. از طرف ديگر قضيه هم نگاه كنيم بد نيست. فيلمساز مي گويد كه نمي گذارند من فيلم خودم را بسازم، ارتباط با مخاطب هم ندارم و فقط با دولت ارتباط دارم. اين سينما چه مي شود؟ اين سازوكار مكانيزم سينما از بين مي رود.
    
    فكر نمي كنيد در اين 30 سال جشنواره فيلم فجر يا مديريت اين جشنواره يك حالت فورموليزه پيدا كرده، اينكه دولت ها جابه جا مي شوند و يكي به فيلم هاي توقيف شده اجازه كار مي دهد يكي به دو كارگرداني كه مورد غضب بودند اجازه بروز و ظهور مي دهد، فكر نمي كنيد در سال هاي اخير اين وضع به فرمول تبديل شده است؟
    جيراني: فرمول حساب شده نيست.
    
    جيراني: تقوايي در همين مراسم حرف هاي خيلي خوبي زد. همه دولت ها مي خواهند تقوايي فيلم بسازد. اين نكته خيلي مهمي است كه خود تقوايي نيز اعتراف كرد كه من مشكلي براي فيلمسازي نداشته ام فقط سناريوهايم گاهي مشكل پيدا كرده است. در همه دوره ها دوست داشته اند كه وي فيلم بسازد اما مشكلات ذهني خود فيلمساز وجود داشت كه نساخت. اما فضاي جامعه طوري بوده كه انعكاس نساختن در دوره هاي مختلف شكل ديگري به خودش گرفت. اينكه تقوايي فيلمساز شايسته يي است و بايد فيلم بسازد ترديدي در آن نيست اما وقتي كه صحبت مي كند متوجه مي شويم كه اتفاقات ديگري نيز پشتش است. در دوره اصلاحات وقتي در دو، سه سال اول فضا باز شد صداي اعتراض يك عده يي درآمد كه اين چه سينمايي است، دارد به ابتذال كشيده مي شود. تحليل من اين است كه وقتي فضا بازمي گردد و آزادي مي آيد بعضي از فيلمسازها كه محصول فضاي بسته هستند ديگر امكان حيات ندارند. بنابراين اينها امكان حيات ندارند يكسري از فيلمسازها محصول آن فضا هستند اين فيلمسازان هم در بين روشنفكران سكولار هستند و هم در فيلمسازان روشنفكر مسلمان.
    
    يعني در روشنفكران مسلمان هم حاكم هست؟
    جيراني: بله هست. بيشتر هم حاكم است. آنها هم محصول فضاي بسته هستند. اگر يك زماني به نظر من بخش خصوصي در ايران حاكم شود و سيطره ايدئولوژي بر سينما و فرهنگ از بين برود و بگويند شما آزاد هستيد فيلم بسازيد خيلي از فيلمسازها خود به خود حذف مي شوند. يعني نمي توانند فيلم بسازند. چون با مكانيزم طبيعي فيلم نساختند، نمي توانند ادامه دهند. مكانيزم طبيعي همان است كه در سينماي تجاري امريكاست. يا آنچه در سينماي هند حاكم است در آنجا هم سينماي روشنفكرانه است ولي با آن مكانيزم فيلم نساختند. اين نكته بسيار مهمي در ايران است كه اصولاعده يي دوست دارند كه فضا به گونه يي باشد كه در آن مطرح شوند. فضاي آزادي در عرصه فرهنگ خيلي ها را حذف مي كند.
    
    فراستي: اين چيز غريبي است. برخي به شكل خصوصي به من مي گويند حرفت درباره حذف سينماي دولتي درست است اما خودشان باز هم در جهت سينماي دولتي حركت مي كنند. اين حتي به نفع كساني است كه اعتقاد به ايدئولوژي دارند. الان سينماي كشورمان ايدئولوژي است اما به معناي واقعي كلمه نيست. براي اينكه كنترلي بر آن ندارند و از طرف ديگر اصلاخطري براي آن وجود ندارد. در صورتي كه سينمايي كه در آن خطري وجود نداشته باشد بالنده نخواهد شد. حداكثر رشدش رشد فني است. الان به نظر مي آيد همه مي خواهند اين سينماي دولتي باقي بماند نه فقط يك عده يي. اگر سينما دولتي نباشد و اوضاع عادي باشد از بين مي روند و نه حرفي براي گفتن دارند و رشد سينمايي هم ندارند بلكه توقف دارند. چون فيلمسازهاي خوب از بين رفته اند همه مي خواهند سينما دولتي بماند. عده يي مي گويند براي چه ما دست تو جيب مان كنيم. ما كه فيلم گرم و شاداب دلخواه مردم را نمي توانيم بسازيم پس چرا سينما دولتي نباشد. روشنفكرش هم اين را مي گويد، جشنواره زده اش نيز همين طور. تقريبا به نظر نمي آيد اما 90 درصد اعضاي سينماي ايران به اين سينماي دولتي وا داده اند و مي خواهند كه باشد. در همين چند ماهي كه دولت جديد آمده و بحث اعتدال مطرح شده به صحبت آقاي جنتي دقت كنيد. نخستين صحبتش اين است كه فرهنگ دولتي نمي خواهيم. اين حرف خيلي مترقي است. اما اين حرف را پس گرفته است و جاي ديگري آن را نمي گويد و در هيچ برنامه ريزي اش اين حرفش نمي آيد. آيا نمي خواهيم در جهتش گام برداريم و آدم تربيت كنيم. مثلاتا زماني كه اقتصاد دولتي هست رانت دولتي و فساد نيز هست. بايد به سمت يك اقتصاد غير دولتي برويم. اما واقعا توان و آمادگي اين را داريم كه به اين سمت برويم؟ به نظرم نداريم. شجاعت اين را داريم كه بابتش خسارت بپردازيم و به جمع بندي برسيم و بگوييم اين جمع بندي اش است اين فرهنگش است اين اقتصادش است؟ اگر مي خواهيم فرهنگ شادابي داشته باشيم كه يك آدم اهل ايدئولوژي بتواند حرفش را شجاعانه بزند مخالفش هم همين طور با مردم در ارتباط باشد و مميزي اش هم معين باشد: 1- منافع ملي و 2- اصول انقلاب و آرمان هاي مردم را بايد مهم دانست. غير از اين دو كه چيز ديگري نيست. بر مبناي اين دو بنويسيد، كار كنيد و با مخاطب ارتباط برقرار كنيد. اين ارتباط كات شده است. مردم آمادگي اين را دارند كه اين ارتباط وصل شود. ولي دولت و سينمايي ها اين آمادگي را ندارند. يك آدم چطور مي تواند 30 سال قبل خوب باشد ولي الان خوب نباشد/ براي اينكه در اين 30 سال ارتباطش را با مخاطب قطع كرده است. ايده هاي خوب اين فرد از كجا مي آيد؟ از نبوغش در اتاق بسته يا در يك غار؟ مطلقا نه. از ارتباطش با مخاطبش و با جهان مي آيد. ارتباطش با جهان كه از طريق دي وي دي و ماهواره ها كه وجود دارد اما ارتباط خودي از كجا مي آيد؟ اين ارتباط خودي وجود ندارد. آن وقت در اين بريز و بپاش دولتي در سينماي دولتي اكثريت قريب به اتفاق فيلمسازان خاستگاه طبقاتي شان تغيير كرده است. ديگر نمي تواند از آن طبقه يي كه تا ديروز حرف مي زد حرفي بزند. از جايي حرف مي زند كه نه جاي جديد است نه قديم. از يك طرف اگر از يك جاي جديد حرف بزند حرفي براي گفتن ندارد يا نمي خواهد لو بدهد جاي جديد چيست و اگر هم از جاي قديم حرف بزند در واقع ديگر اعتقادي به آن ندارد و زندگي اش نيز مماس با آن نيست. مي شود سينمايي كه نه در آن اعتقادي وجود دارد نه آرماني، نه حرفي و نه ارتباطي با مخاطب. اين يك بن بست است. اينكه يك يا دو فيلم به دلايل مختلف از آن دربيايد كه نشد سينما. ما بايد سينمايي داشته باشيم كه از 60 تا فيلم 40 تا با مخاطب ارتباط داشته باشد 5 تا فيلم خاص تر باشد و بتواند مخاطب خود را بگيرد، دو فيلم هم خيلي خوب باشد اما اين روند اتفاق نمي افتد. به همين دليل چيزي كه باقي مي ماند وا دادن به سينماي جشنواره يي است. كه تنها به دليل ريل گذاري دوستان دهه 70 -60 يعني آقاي بهشتي و گروهش است كه همچنان ما روي آن ريل هستيم. اينكه يك مقداري جشنواره ها ما را تحويل نمي گيرند اين نيست كه ما به جمع بندي رسيده ايم و جور ديگري فيلم مي سازيم، ما هنوز همانيم. سينماي جشنواره يي ما همان است. فقط دو تا آدم جديد به آن اضافه شده است. هنوز فيلم هاي كوتاه ما به آن سمت نظر دارند. هنوز جايزه اسكار يا كن براي همه مهم تر است تا اينكه فيلم با مخاطب ايراني تماس جدي داشته باشد. اين سينماي جشنواره يي است، ضدش هم فيلمفارسي است كه مبتذل است و بايد بتواند آن را جواب بدهد. اين وسط هم يكسري فيلم وجود دارد. كسي كه فيلم اولش خوب است اصلاتضميني ندارد كه اميدي به فيلم بعدي اش داشته باشد. روندي اتفاق نمي افتد. همه اش انقطاع است. اين محصول و سازوكار معيوب غيرمترقي و غير رو به جلو است.
    
    جيراني: يك نكته را بايد ذكر كنيم. فيلمسازهاي ما محصول جامعه باز نبودند. از گذشته هم كه نگاه كنيم يعني از همان سالي كه فيلمسازي روشنفكري ايران در دهه 40 رشد كرد اينها از دل جامعه بازي كه روزنامه نگاران در آن آزاد باشند بيرون نيامدند. از درون جامعه يي بيرون آمدند كه بسته بود و حكومت هم آن زمان نمي خواست يكسري فيلمساز روشنفكر با مشكلات روبه رو باشند و نخواهند فيلم بسازند. بنابراين از جامعه يي آمدند كه هميشه فكر مي كردند بايد حرفي براي گفتن داشته باشند چه در آن دوران و چه در اين دوران حرف خود را بزنند كه اين امر در مكانيزم يك سينماي طبيعي كه از دل يك جامعه باز بيرون مي آيد از بين رفت. بنابراين وقتي از بين رفت ديگر نمي توان انتظار داشت كه بازگشت داشته باشد. در واقع با يك پديده يي روبه رو مي شويم كه استثنايي است. مثلا50 فيلم داشته باشيم كه در آنها 50 فيلمساز فكر كنند كه بايد حرف هاي فلسفي عميق بزنند با زباني كه عده يي نمي فهمند يا عده يي كمتر مي فهمند. اين امر در هيچ سينمايي وجود ندارد.
    
    اين وضعيت در سينماي ايران نهادينه شده است؟
    جيراني: به نظرم هرچه جلوتر برويم نهادينه مي شود و كم كم سينماي ايران مي رسد به جايي كه اگر واردات فيلم خارجي صورت بگيرد كل سينماي ايران از بين مي رود. اگر مي بينيد سينما سرپاست به دليل اين است كه واردات و اكران فيلم خارجي در داخل نداريم. اگر مثل تركيه فيلم خارجي وارد و همزمان با دنيا نمايش داده شود سينماي ايران نابود مي شود. سينماي ايران مي شود چند فيلم روشنفكرانه فستيوالي و از اين حد هم فراتر نمي رود. جامعه يي كه سينماي عامه پسندش مرده باشد يك اشكال دارد و بايد درباره آن تجديدنظر كرد.
    
    آيا جشنواره سينمايي دولتي در ايران بايد روي همه چيز دست بگذارد و ارتباطش را با مخاطب قطع كند يا اينكه همين جشنواره فيلم فجر مي تواند به يك جشنواره هنري تبديل شود و سينماي عامه پسند حيات خود را داشته باشد؟
    جيراني: اين داستان شرايط حاكم بر ايران است و گاهي نيز آدم ها در اين شرايط موثرترند. نكته اينجاست كه آدم ها تاثير دارند. در جوامعي مانند ايران افراد هم تاثير دارند. چون سيستم نمي تواند تمام مواردش را نهادينه كند. دعوا بر سر اين است كه نتوانسته نهادينه كند. چون يك ساختمان منسجمي از افراد و تفكرات براي نهادينه كردن آن وجود ندارد. بنابراين يك فرد يك نوع نگاه دارد و يك فرد ديگر نوع متفاوت تري و هميشه نيز اين اختلاف پابرجاست. اين تابع شرايط فرهنگي است.
    
    اين شرايط فرهنگي را مي توان به سمتي برد كه مرز جشنواره مشخص باشد و بيايد روي امور فني و سينمايي داوري كند و آن طرف هم سينماي عامه پسند باشد كه داورانش هم مردمي باشند كه به سالن رفتند و تاييد مي كنند كه اين نوع فيلم، اين نوع نگاه و اين نوع سينما بايد حق حيات داشته باشد. آيا اين هم در شرايط فرهنگي ايران امكان پذير نيست؟
    فراستي: در يك وضعيتي بحث مي كنيم كه شجاعت برون رفت از اين وضعيت را نداريم. اين وضعيتي است كه در بهترين حالت همه سعي مي كنند دو تا آسپرين اضافه كنند ولي حاضر نيستند يك عمل جراحي انجام دهند. به طور مثال در اقتصاد غير از اينكه ساختارش درست نبود آمادگي وجود نداشت زيرساخت ها درست طراحي نشده بود اما يك كاري كه بايد انجام مي داديم انجام شد. اما اين كار بد انجام شد. چرا اين كار را در سينما انجام نمي دهيم. مگر آن كار اقتصادي كار كمي بود؟ يك كمي با فكر درست تر يك كمي با سازماندهي بهتر برويم به سمت اينكه 5 سال ديگر بگوييم اين سينما دارد از سينماي دولتي فاصله مي گيرد. دارد به سوي سينماي مستقل مي رود. به سوي فيلم هاي طبيعي مي رود. نخستين قدم ها را بايد برداشت. از نوع سازماندهي جشنواره، انتخاب هيات داوران، انتخاب هيات انتخاب كننده و نوع بحث هايي كه در آن 10 روز راه مي اندازيم جوي راه بيندازيم كه به سمت اين برويم كه يك قدم برايش برداريم. به جاي اينكه دولت اين گونه پول بدهد، ندهد و به جاي اينكه براي توليد، پول دهد حمايتش را در مرحله اكران انجام دهد و آن پول خرج زيرساخت ها شود تا نيروي جديد را تقويت كنيم. انتقادي كه بر من هميشه مي شود اين است كه مي گويند حرف هايي كه درباره فيلم ها مي زني درست است ولي اگر ما اين 4 تا فيلمساز را از دست بدهيم چه مي شود؟ يعني اينقدر ما مي ترسيم كه حاضر نيستيم كادر پرورش دهيم. حاضر نيستيم سرمايه گذاري كنيم و از بچه هاي شهرستان فيلمساز بياوريم. ديگر اين جو نباشد كه يكسري رانتخوار باشند. رانتخوارهايي كه فسيل مي شوند البته اگر نشده باشند. رانتخوارهايي كه فقط دارند با رانت زندگي مي كنند. از شر اين بايد خلاص شويم. سازماندهي جشنواره فيلم فجر نيز بايد به اين سو گام به گام حركت كند.
    
    جيراني: نكته اينجاست كه يك شرايطي وجود دارد كه برخي فيلمسازان مايل نيستند كه سوبسيد دولتي قطع شود. يعني اگر قطع شود خواهند فهميد كه فردا نمي توانند فيلم بسازند. تا زماني كه سازمان حوزه هنري وجود دارد شما انتظار مكانيزم طبيعي سينما را نبايد داشته باشيد. در هيچ جاي دنيا سازماني مانند حوزه هنري وجود ندارد كه به اين شكل بخواهد توليد داشته باشد. اما دولت كمك مي كند به توليدات. حوزه يك نهاد حكومتي است و بايد باشد تا يكسري از فيلمسازها كه دولت نمي خواهد مشكل داشته باشند و كار نكنند به آنها كمك شود تا كار كنند و با مشكلات توليد روبه رو نشوند. فضا غيرطبيعي است و جشنواره اش نيز همين طور غيرطبيعي است.
    
    فراستي: دور باطل است.
    
    سوال آخر اينكه اين جشنواره را كه سعي دارند بگويند بازگشت افراد است چگونه ارزيابي مي كنيد؟
    جيراني: به هر حال فضا تا حدودي عوض شده، تركيب جديدي آمده، دولت مي خواهد بگويد كه در دوره قبل فضا بسته بوده و اكنون بازتر است و افراد مي توانند در عرصه فرهنگي حرف هايي بزنند. به هر حال دولت جديد با نگرش تازه آمده و از دل اين دولت جديد جشنواره تازه تري خواهيد ديد. در واقع شما با يك جشنواره ديگري روبه رو خواهيد شد، با يك مديريت ديگر. مديريتي كه قبلانيز سابقه اداره جشنواره را داشته است و مي خواهد جشنواره را پربارتر كند. اين محصول فضاي تازه است.
    
    فراستي: اين فضا به سرعت به سينما وارد نمي شود چون با يكسري فيلم روبه رو خواهيم بود كه ساز فردي و دولتي خودشان را مي زنند مثل فيلم هاي پرخرج و با عمده فيلم هاي تلخي روبه رو خواهيم بود كه محصول خمودگي فيلمساز هستند نه محصول تلخي واقعي جامعه و ممكن است از همان هم يكي، دو فيلم بيرون بيايد كه دو قدم جلوتر باشد. مانند سال گذشته كه دهليز رو به جلو بود.
    
    امكان دارد اين موضوع استمرار داشته باشد؟
    فراستي: به هيچ وجه: وقتي سيستم نباشد استمرار هم نيست. سيستم نداريم و در اين وضعيت نيز حاضر به جراحي نيستيم. مسكن مي دهيم حال گاهي وقت اين مسكن قوي تر و گاهي وقت نيز ضعيف تر است و جرات نقد اوضاع و آسيب شناسي را هم كم داريم. آن جراتي كه در سياست خارجه ما طي چند ماهه اخير بوده كه بسيار زياد و رهبري شده بود بايد به فرهنگ بيايد.



تاريخ : شنبه نوزدهم بهمن 1392 | 2:25 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

اشاره: این مطلب با نام "فيلمسازان با ما شوخي دارند يا با خودشان؟" و با اندکی سانسور در روزنامه ی اعتماد منتشر شده است.

چگونه مي شود فيلم هايي به اين پرت و پلايي ساخت. فيلم هايي كه به سختي مي شود يك ربع شان را هم تحمل كرد. فيلم هايي كه اكثرا حتي بد هم نيستند. كاش بد بودند. فيلم هايي كه نه تلخ اند نه شيرين نه حتي گس. مزه يي ندارند.

اين صحنه را به ياد بياوريد: زني خونين و مالين پس از فرار از چنگ آدم بدها به جايي پناه مي برد. جايي كه قبلاسينما بوده و دوربين روي نامش دو بار رژه مي رود و حالاتبديل به باشگاه بيليارد شده و سالن نمايش اش نيز انباري موتور. دو مرد جنوب شهري ظاهرا با معرفت در حال بازي اند. بعد از آنكه زن مجروح را مي بينند و وضعيتش را، مودبانه دلداري اش مي دهند اما نكند «داستان بشود» و بعد از دادن يك چاي و نبات دوباره شروع به بازي مي كنند و شرط بندي. در حين بازي از سينما مي گويند و از آن روزها– كه نديده اند. اين برخورد دو «آرتيست» فيلم و شاخ و شانه كشيدن براي «دزد» ها و رفتن سراغ بازي يعني چه؟ مگر اينها آدم نيستند؟ چرا زن را به درمانگاهي نمي برند؟ يا چرا غلطي نمي كنند؟ بعد هم كه بدمن هاي باسمه يي سر مي رسند با چاه باز كن كوچك پلاستيكي جلو آنها ظاهر مي شوند. مي بينيد كار به كجا كشيده؟ دزد و به خصوص آرتيسته چرا اينقدر قلابي شده اند؟ قهرمان زن فيلم هم چرا در آخر به غلط كردن مي افتد؟ اين است پناه بردن به سينما؟ فيلمساز با ما شوخي دارد يا با خودش ؟ اين ديگر از آن چيزي كه درباره جرم گفتم بدتر است. كمدي ناخواسته و درمانده يي است در توجيه اعتياد به فيلمسازي اما فيلم نساختن.

يا آن ديگري كه كلي ادعاي سينما شناسي و سينما دوستي دارد - و جان فورد و هيچكاك - ومدت هاست كه فيلم نمي سازد اما اداي فيلمسازي در مي آورد. فيلمش هم مثل متروپل ماقبل بد است. فيلمي كه داستاني ندارد و پيچ و خمي. درامي شكل نمي گيرد، تغيير و تحولي در آدم هاي مقوايي اش رخ نمي دهد. فضايي در كار نيست. پول مفتي رسيده دور هميم ديگر: مرجان و بهروز و جمال و مهدي و رامبد و ماني و گوهر و ديگران. فيلم براي عمه و خاله و زن و همسر مي سازند دوستان با پول ملت. اين است سينماي بي رمق خنثي دولتي.

فيلم هاي ماقبل بد يعني هنوز به بد بدهكارند. بد بودن خودش موجوديتي دارد. اين فيلم ها هنوز فيلم نشده اند و سر و شكلي ندارند و قصه يي. فيلم اولي هم نيستند. مثل نوشته يي كه هنوز نوشته نيست حداكثر تمرين است. خيلي كار دارد تا تبديل به نوشته شود. ممكن است بعدا نوشته خوبي باشد يا بد. حالامي شود فيلم بدي ساخت اما قابل نقد. بسياري از فيلم هاي بد ماقبل نقد اند. به مرحله نقد نمي رسند. نقد هم شان وجودي دارد. هر پرت و پلايي را نمي شود نقد كرد.



تاريخ : شنبه نوزدهم بهمن 1392 | 2:20 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

بن بست تجدد و سنت

فيلم «زندگي مشترك آقاي محمودي و بانو» فيلم خوبي است و آسيب شناسانه كه حرف دهانش را مي فهمد و اندازه حرف مي زند. اين را اساسا مديون فيلمنامه دقيق و ديالوگ هاي حساب شده اش است، منهاي پايانش.

دو آدم امروزي متجدد - عليدوستي و قاسم خاني - در مواجهه با دو آدم سنتي كه يكي شان - مرد - بين سنت و تجدد دست و پا مي زند و در مرحله گذار است. پدرسالار و شوهري مستبد اما متزلزل كه آرزوي امروزي شدن دارد با حفظ اصول. كدام اصول، خيلي نمي داند. فيلمساز و به خصوص فيلمنامه نويس هم نمي دانند. هر چهار آدم تبديل به شخصيت شده اند، شخصيتي معين و درام به راحتي شكل مي گيرد و جلو مي رود تا بحران. فيلم اضافه ندارد سكانس ها بجايند و لحظه به لحظه شخصيت ها را پرورش مي دهند. هر چهار بازي خوبند به خصوص قاضياني و عليدوستي. نگاه هاي قاضياني سر سفره و در لحظه بحث بازسازي خانه خيلي گويا از كار درآمده. صحنه برنج پاك كردن قاضياني و ديالوگ هاي او با قاسم خاني ساده است و خوب و موثر با بازي هاي اندازه. فيلم وضعيت آتش زير خاكستر دو خانواده معين امروزي را به خوبي به تصوير مي كشد و از اينجاست كه مي تواند به دو طيف از خانواده هاي امروزي برسد و بن بست هايشان. اگر مثل خيلي ها برعكس عمل مي كرد هيچ چيزي از كار در نمي آمد. شخصيت دخترك اما در نيامده و بستن فيلم با نمايي از او به اثر لطمه زده. شش نماي جمع بندي لازم بود از پنج شخصيت و يك نماي عمومي از خانه. نماي پاياني قاضياني پشت به ما خوب است اما به نظرم كم دارد اگر بر مي گشت و بن بستش را حداقل در نيمرخ مي ديديم كامل مي شد. نماي آخر فرخ نژاد با روشن نشدن سيگارش خوب است اما دوربين جلوتر نمي رود. نماي آخر عليدوستي اندازه است و نماي قاسم خاني كمي مكث كم دارد به روي چهره اش و نماي پاياني دخترك به كل بي معناست.

خانه و بازسازي اش و برداشتن ستون ها ايده خوبي بود كه نصفه نيمه رها شده. «نمادين» شده و اين خيلي بد است. فيلم در مجموع بسيار از فيلم هاي آسيب شناسانه خانوادگي مرسوم جلو تر است.

پريروز

«امروز» ساخته رضا ميركريمي فيلم بدي است. الكن و سخت كسالت بار. شخصيتي باسمه يي نيمه افسرده، نيمه لال، نيمه خير، نيمه عقده يي كه كنش اصلي اش سكوت است. سكوتي ادايي و نيمه انتلكت براي يك راننده تاكسي كه گويا زني دارد اما نه بچه يي. عقده بچه دار شدن دارد و اين مثلاتوجيه مريض گونه و عصباني كننده لو ندادنش است كه ترفندي نه اخلاقي كه ضد اخلاقي است. مازوخيستي است. بهتر است فيلمساز و فيلمنامه نويس «مدرن» اش به جاي شانتال اكرمن، كلاسيك ببينند شايد كمي سينما...



تاريخ : شنبه نوزدهم بهمن 1392 | 2:14 | نویسنده : سید جواد یوسف بیک

                                            

«قلم ها آزادند». «تلخي و ياس بس است». «همه بايد از نشاط و اميد بگويند، بنويسند و توليد كنند». اين جمله و شبيه اش – نقل به مضمون – اين روزها از طرف مقامات دولتي زياد گفته مي شود. بخش اول جمله به شدت مترقي و در تاييد آزادي است. قسمت دوم در توضيح وضعيت است و بخش سوم نفي بخش اول است و در تاييد هنر و فرهنگ دستوري و فرمايشي. قسمت دوم و سوم نفي نقد است و تخطئه آن.

چگونه مي شود در شرايطي كه هنوز چيزي به طور ملموس درست نشده - مگر تا حدي تحريم هاي خارجي- و وضعيت اقتصادي همچنان بيش و كم هماني است كه بود و فشار بر گرده طبقه متوسط و پايين كاهش نيافته، در زمينه فرهنگ هم رانت خواري به قوت خود باقي است – آدم ها و طيف ها عوض شدند – و سينماي دولتي نيز، منتقدان را به سكوت و « بس است» دعوت كنيم و صدايشان و نقدشان را مجالي ندهيم و در عوض در بحث فرهنگ، تبليغ نشاط و اميد كنيم و به فيلمسازان و... سفارش اميد دهيم.

آيا اميد را مي شود تزريق كرد؟ و تلخي را دستور به شيريني؟ يا بايد شرايط و وضعيت را بسامان كرد تا اميد بشكفد؟ براي شكوفايي آن پذيراي نقد بودن راه حل بهتري نيست.

 



  • ارز
  • موج سوار